Cache Nedir?
İnternette gezinirken bazı sitelerin neredeyse anında açıldığını, bazılarının ise saniyelerce yüklenmesini beklettiğini mutlaka fark etmişsinizdir. Bu farkın arkasındaki en önemli teknik unsurlardan biri cache sistemidir. Özellikle dinamik altyapıya sahip projelerde cache kullanımı, performans ile performans sorunu arasındaki ince çizgiyi belirler.
Bugün bir web projesi geliştirirken yalnızca tasarım ya da içerik yeterli değildir. Altyapının hızlı çalışması, kullanıcıyı yormaması ve arama motorları tarafından olumlu değerlendirilmesi gerekir. İşte bu noktada “cache nedir?” sorusu teknik bir merak olmaktan çıkar, stratejik bir konu haline gelir.
Cache Nedir? Ne İşe Yarar?
Cache nedir? En sade haliyle cache, daha önce oluşturulmuş veya yüklenmiş verilerin geçici olarak saklanmasıdır. Amaç, aynı veriye yeniden ihtiyaç duyulduğunda sistemi baştan çalıştırmak yerine hazır kopyayı sunmaktır.
Bir web sitesini ilk kez ziyaret ettiğinizde; sayfa yapısı, görseller, stil dosyaları ve scriptler tarayıcınıza indirilir. Eğer cache mekanizması aktifse bu dosyalar belirli bir süre saklanır. Aynı sayfaya tekrar girdiğinizde sistem her şeyi sıfırdan üretmez. Saklanan veriler kullanılır ve sayfa çok daha hızlı açılır. Bu yapıya web cache denir.
Cache’in temel faydaları şunlardır:
Sunucunun işlem yükünü azaltır Sayfa açılış süresini kısaltır Bant genişliği tüketimini düşürür Yoğun trafikte sistemin stabil kalmasını sağlar
Özellikle dinamik içerik üreten projelerde cache büyük önem taşır. Örneğin bir haber sitesinde aynı içerik binlerce kişi tarafından aynı anda görüntülenebilir. Eğer her kullanıcı için veritabanı sorgusu çalıştırılırsa sunucu kısa sürede zorlanır. Ancak cache devredeyse sayfanın hazır bir çıktısı sunulur ve sistem rahatlar.
Bu yüzden modern bir Haber Yazılımı altyapısında cache yönetimi kritik bir parçadır. Özellikle yüksek trafik hedefleyen projelerde cache, lüks değil zorunluluktur.
Site Hızına Etkisi
Site hızı, kullanıcı deneyiminin en belirleyici unsurlarından biridir. Yapılan araştırmalar, bir ziyaretçinin 3 saniyeden uzun sürede açılan sayfaları terk etme ihtimalinin ciddi şekilde arttığını gösteriyor. Burada cache doğrudan devreye girer.
Cache sayesinde:
Sayfalar tekrar ziyaret edildiğinde çok daha hızlı yüklenir Sunucu yanıt süresi (TTFB) düşer Veritabanı sorgu sayısı azalır SEO performansı olumlu etkilenir
Özellikle WordPress gibi dinamik sistemlerde her sayfa isteği arka planda birçok işlem başlatır. Oysa cache aktif olduğunda sistem hazır HTML çıktısını sunar. Bu durum site hızı üzerinde gözle görülür bir iyileşme sağlar.
Mobil kullanıcılar açısından da cache büyük avantajdır. Mobil bağlantılar masaüstüne göre daha değişken olabilir. Cache sayesinde tekrar eden veri indirmeleri azaltılır ve kullanıcı daha akıcı bir deneyim yaşar.
Google’ın sayfa deneyimi kriterleri düşünüldüğünde, hız optimizasyonunun yalnızca teknik bir detay olmadığı açıkça görülür. Cache doğru yapılandırıldığında Core Web Vitals metrikleri üzerinde ciddi iyileşme sağlar.
Cache Türleri
Cache tek katmanlı bir yapı değildir. Farklı seviyelerde çalışan çeşitli cache türleri bulunur.
1. Tarayıcı Cache (Browser Cache)
Kullanıcının cihazında saklanan geçici dosyalardır. Görseller, CSS ve JavaScript dosyaları burada tutulur. Kullanıcı siteyi tekrar ziyaret ettiğinde bu dosyalar yeniden indirilmez.
2. Sunucu Taraflı Cache
Dinamik olarak üretilen sayfaların statik versiyonlarının saklanmasıdır. Özellikle yoğun trafik alan sitelerde performans için vazgeçilmezdir.
3. CDN Cache
İçeriğin farklı coğrafi lokasyonlardaki sunucularda saklanmasını sağlar. Kullanıcıya en yakın noktadan veri iletilir ve gecikme süresi azalır.
4. Veritabanı Cache
Sık çalıştırılan sorguların sonuçları geçici olarak tutulur. Böylece aynı sorgu tekrar tekrar çalıştırılmaz.
Büyük ölçekli projelerde bu türlerin birkaçı aynı anda kullanılır. Çok katmanlı bir cache sistemi, yüksek trafik altında bile stabilite sağlar.
Cache Nasıl Temizlenir?
Cache her ne kadar performans avantajı sağlasa da bazı durumlarda temizlenmesi gerekir. Özellikle site üzerinde tasarım veya içerik güncellemesi yapıldığında eski versiyon görüntülenebilir.
Cache nasıl temizlenir sorusunun cevabı kullanılan altyapıya göre değişir:
Tarayıcı Cache Temizleme
Tarayıcı ayarlarından “önbelleği temizle” seçeneği kullanılarak yapılır. Bu işlem cihazdaki saklı dosyaları siler.
WordPress Cache Temizleme
Kullanılan cache eklentisinin yönetim panelinde genellikle “Clear Cache” veya “Purge Cache” seçeneği bulunur. Tek tıkla işlem yapılabilir.
Sunucu Cache Temizleme
Hosting paneli üzerinden veya kullanılan sunucu teknolojisine göre komut satırı aracılığıyla temizlenebilir.
CDN Cache Temizleme
CDN servis panelinden ilgili alan adı için “Purge” işlemi uygulanır.
Cache temizlerken tüm katmanların güncellendiğinden emin olmak gerekir. Tarayıcı cache temizlenmiş olsa bile sunucu taraflı cache aktif kalmışsa eski içerik görüntülenmeye devam edebilir.
Web projelerinde performans yönetimi detay işidir. Cache doğru kurgulandığında site hızı gözle görülür şekilde artar; yanlış yapılandırıldığında ise güncellemeler görünmeyebilir. Bu nedenle cache sistemi kurarken yalnızca aktif etmek değil, düzenli kontrol etmek de gerekir.
